Minzaam, de put derút hawwe, harsenskraabje

HENK WOLF – 

Soms kun je taalverandering betrappen nog voordat woordenboekmakers dat hebben gedaan. Volgens mij heb ik de afgelopen jaren in elk geval drie betekenisveranderingen opgemerkt voordat anderen dat hebben gedaan: een in het Nederlands en twee in het Fries. Ik loop ze even langs.

Minzaam
Het woord ‘minzaam’ betekent volgens al mijn woordenboeken ‘vriendelijk’, in het bijzonder tegen lagergeplaatsten. Zo gebruik ik het ook. De gevoelswaarde is positief. Het is me echter opgevallen dat anderen het gebruiken als synoniem van ‘minachtend’, ‘laatdunkend’, ‘neerbuigend’. Het woord ‘min’ voor ‘liefde’, dat we ook kennen uit bijvoorbeeld ‘beminnelijk’ en ‘minnekozen’, wordt blijkbaar niet meer herkend. Ook verschillende docenten Nederlands kenden ‘minzaam’ alleen in die tweede, negatieve betekenis.

De put derút hawwe
Als ik ‘de put derút ha’, dan heb ik ‘de put’ (het karweitje) afgerond, ik ben klaar. Daarmee heb ik nog niets gezegd over mijn fysieke toestand. Ik heb gemerkt dat mensen de uitdrukking soms gebruiken als ze moe zijn. In de woordenboeken heb ik die betekenis nog niet kunnen vinden, maar een vragenrondje op Facebook leverde heel wat reacties op van mensen die ‘de put derút hawwe’ alleen kenden als uitdrukking voor ‘moe zijn’. Het aantal reacties was niet groot genoeg om relevant te zijn, maar leeftijd is mogelijk een factor: jongeren gebruiken het meer op de nieuwe manier dan ouderen. Ik vermoed dat er verwarring is opgetreden met het bijna gelijk klinkende ‘de piip út ha’, dat wel ‘moe zijn’ betekent.

Harsenskraabje
‘Harsenskraabje’ of ‘harsenskrabje’ is volgens de woordenboeken ‘diep nadenken’ of ‘ruziemaken’. Ik ken het echter ook in de betekenis van ‘brainstormen’, ‘als groep ideeën uitwisselen’. Ook op internet zijn voorbeelden te vinden van ‘harsenskra(a)bje’ in die betekenis. Het verschil met de oudere betekenis ‘nadenken’ is natuurlijk niet zo groot.

Comments
4 reaksjes oan “Minzaam, de put derút hawwe, harsenskraabje”
  1. Bouke Slofstra schreef:

    It soe me gjin nij dwaan as “de put der út hawwe” (dêrnjonken ek) ûnder ynfloed fan “uitgeput” ûntstien is, Henk.

  2. Diûwerd schreef:

    Grappich, ek ik kin ‘de put derút hawwe’ allinne as ‘tige wurch wêze’. Echt jong bin ik ek net mear. Sil ús heit iens freegje wêr hy oan tinkt by die útdrukking.
    D

  3. Kees schreef:

    Betekent ‘harsenskra(a)bje niet ook zoiets als je hersens pijnigen, en kopzorgen hebben?

Reagearje

DE MOANNE

'de Moanne' wol in breed en kreatyf poadium biede foar aktuele en skôgjende bydragen oer kultuer en de keunsten. 'de Moanne' lit sjen wat der yn en om Fryslân spilet, yn taal, byld en nije media. 'de Moanne' ferskynt op it web, op papier en organisearret 'live'-moetingen.